Als een egel die zich oprolt

Soms raakt een dier emotioneel uit balans. Dat is niet altijd meteen duidelijk zichtbaar. Sommige dieren worden drukker, onrustiger of sneller boos. Andere dieren trekken zich juist terug. Ze lijken minder bereikbaar, willen niet aangeraakt worden of reageren ineens anders dan normaal.

Je kunt het vergelijken met een egel die zich oprolt.

Een egel heeft zachte delen, maar aan de buitenkant zitten scherpe stekels. Wanneer hij zich veilig voelt, loopt hij rustig rond en onderzoekt hij zijn omgeving. Maar zodra hij schrikt of gevaar ervaart, rolt hij zich op. Niet om een ander pijn te doen, maar om zichzelf te beschermen.

Bij dieren met een emotionele disbalans kan hetzelfde gebeuren.

Gedrag als bescherming

Een dier dat gromt, blaft, blaast, wegloopt of niet meer wil meewerken, wordt soms gezien als lastig of koppig. Maar achter dat gedrag kan spanning, onzekerheid, verdriet of angst zitten.

De stekels die je aan de buitenkant ziet, vertellen niet altijd wat er vanbinnen speelt.

Een hond die fel reageert naar andere honden kan zich eigenlijk heel onzeker voelen. Een paard dat schrikt of niet vooruit wil, kan zich overspoeld voelen door alle prikkels om zich heen. Een kat die zich verstopt, kan behoefte hebben aan rust en veiligheid.

Het gedrag is dan geen bewuste tegenwerking. Het is een vorm van zelfbescherming.

Alsof het dier zegt:

“Dit voelt voor mij te spannend.”

“Ik weet niet hoe ik hiermee om moet gaan.”

“Blijf even op afstand.”

“Ik heb tijd nodig om mij weer veilig te voelen.”

Wanneer raakt een dier uit balans?

Een emotionele disbalans kan verschillende oorzaken hebben. Denk bijvoorbeeld aan een verhuizing, het verlies van een dierenvriend, veranderingen in het gezin, een nare ervaring, te weinig rust of langdurige spanning.

Soms is er niet één duidelijke oorzaak. Spanning kan zich langzaam opstapelen. Het emmertje raakt steeds voller, totdat een kleine gebeurtenis ineens een grote reactie oproept.

Voor de eigenaar lijkt het gedrag misschien plotseling te ontstaan. Voor het dier kan er al langere tijd iets spelen.

Net als een egel die bij het minste geluid zijn stekels opzet, kan een dier gevoeliger worden voor prikkels. Het zenuwstelsel staat als het ware steeds op scherp. Hierdoor wordt ontspannen steeds moeilijker.

Niet duwen, maar veiligheid bieden

Wanneer een egel zich heeft opgerold, heeft het weinig zin om hem met kracht open te willen maken. Hoe meer druk hij ervaart, hoe steviger hij zich zal oprollen.

Ook bij dieren werkt forceren vaak averechts.

Een dier heeft niet altijd behoefte aan meer druk, correctie of verwachtingen. Soms heeft het vooral behoefte aan rust, duidelijkheid en voorspelbaarheid. Aan een eigenaar die niet alleen naar het gedrag kijkt, maar ook probeert te begrijpen wat erachter zit.

Veiligheid ontstaat door kleine dingen: een rustige benadering, duidelijke grenzen, voldoende hersteltijd en respect voor het tempo van het dier.

Dat betekent niet dat al het gedrag zomaar moet worden toegestaan. Het betekent wel dat je verder kijkt dan alleen de stekels.

Langzaam weer tevoorschijn komen

Wanneer een egel merkt dat het gevaar voorbij is, zal hij zich niet altijd direct uitrollen. Eerst komt er misschien voorzichtig een neusje tevoorschijn. Daarna een pootje. Pas wanneer het echt veilig voelt, durft hij weer verder te lopen.

Emotioneel herstel werkt vaak net zo.

Een dier heeft tijd nodig om vertrouwen terug te krijgen. Vooruitgang zit soms in kleine veranderingen: iets sneller herstellen na een schrikreactie, makkelijker contact maken, beter kunnen ontspannen of weer nieuwsgierig worden.

Die kleine stapjes zijn waardevol.

Het doel is niet om de stekels weg te halen. De stekels hebben het dier tenslotte geholpen om zichzelf te beschermen. Het doel is dat het dier ze steeds minder vaak nodig heeft.

Kijken met zachtere ogen

Gedrag is communicatie. Een dier kan niet met woorden vertellen wat het voelt, maar laat het wel zien door zijn houding, reacties en gewoontes.

Wanneer we gedrag alleen beoordelen, zien we vooral de stekels. Wanneer we met zachtere ogen kijken, zien we ook het kwetsbare dier daaronder.

Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet:

“Waarom doet mijn dier zo moeilijk?”

Maar:

“Wat heeft mijn dier nodig om zich weer veilig genoeg te voelen om zich te ontvouwen?”

Want achter iedere opgerolde egel zit een dier dat uiteindelijk weer voorzichtig tevoorschijn wil komen.